مارکوپولوی جهان اسلام

ابن بطوطه

ابوعبدالله محمد بن عبدالله معروف به «ابن بطوطه» یکی از اهالی شهر طنجه در مراکش (غرب آفریقا) بود که در سال ۷۰۳ هجری قمری به دنیا آمد. او در ۲۱سالگی تصمیم گرفت برای انجام سفر حج عازم مکه و مدینه شود. پس از این‌که حج را انجام داد، شور و ذوق زیادی برای سفر در خود دید و تصمیم گرفت به جاهای دیگر برود. او از مکه به بین‌النهرین و شهرهایی مثل بغداد، نجف و بصره می‌رود. سپس در سفری به ایران از شهرهای آبادان، اصفهان و شیراز و چند شهر دیگر دیدن می‌کند. توصیفات دقیق ابن‌بطوطه از آداب و رسوم و رفتارهای مردم این شهرها بسیار جالب و قابل توجه است. پس از آن به شهرهای تبریز و موصل سفر می‌کند. او سپس تصمیم می‌گیرد دوباره به حج برود. پس از حج نیز عطش و علاقه‌ی او به سفر فروکش نمی‌کند و سفر خود را به سمت شهرهای یمن و سواحل شرقی آفریقا ادامه می‌دهد.

ابن بطوطه

پس از آن برای دفعه سوم به مکه می‌رود و از آن‌جا راهی نواحی آسیای صغیر(ترکیه امروزی) و آناتولی می‌شود و از شهرهایی مثل قسطنطنیه و قونیه دیدن می‌کند و از طریق بلغارستان و مجارستان، از شمال دریای خزر، به خوارزم، ماوراءالنهر، نیشابور، بلخ و هرات و کابل می‌رود. سپس از آن‌جا راهی هند می‌شود. مهم‌ترین و طولانی‌ترین بخش سفر ابن‌بطوطه در هند و جزایر اطراف است. او حدود ۷ سال در آن سرزمین ماند و نزد حاکم هند ماند و در دربار او جایگاه ویژه‌ای داشت. در این مدت او سفر کوتاهی به چین نیز داشت اما طبق گفته‌ی خودش از آن‌جا زیاد خوشش نیامده زیرا کفر در همه‌جای آن غالب بود!

ابن بطوطه پس از سالها، نهایتاً تصمیم به بازگشت به وطن می‌گیرد. از راه آبی به خلیج فارس، از آن‌جا به شیراز، بغداد، قاهره و اسکندریه می‌رود. سپس از راه دریای مدیترانه به آندلس(اسپانیای امروزی) می‌رود. از آن‌جا سفری کوتاه به قلب آفریقا انجام می‌دهد و در نهایت در سال ۷۵۴ هجری قمری به وطن خود باز می‌گردد.

سفرنامه ابن بطوطه

ابن‌بطوطه شرح ماجرای سفر ۲۹ ساله‌اش را به دستور «سلطان ابوعنان فارِس» برای نویسنده‌ای به اسم «ابن جُزَی» تعریف می‌کند و او آن‌ها را می‌نویسد و کنابی به اسم «تُحفَه اَلنُظار فی غَرائِب اَلأمَصار وعَجائِب اَلأسَفار» پدید می‌آورد که امروزه با نام «رحله ابن بطوطه» معروف اسم. این کتاب را آقای محمدعلی موحد به فارسی ترجمه کرده است.

ابن بطوطه علاوه بر زبان مادری‌اش، عربی، بر زبان فارسی نیز مسلط بود و از آن‌‌جایی که فارسی زبان رسمی هند نیز بود و تقریباً در تمامی سرزمین‌های غربی جهان اسلام به زبان عربی صحبت می‌شد، برای برقراری ارتباط با مردم سرزمین‌های مختلف دچار مشکل نمی‌شد.

ابن‌بطوطه و مارکوپولو، جهانگرد و تاجر معروف ونیزی، هردو در یک دوره زندگی می‌کرده‌اند. در واقع هنگامی که ابن‌بطوطه‌ی جوان سفر دور و دراز خود را آغاز می‌کرد مارکوپولو در ونیز درگذشت. مسیر سفر ابن‌بطوطه حدود ۳ برابر مسیر سفر مارکوپولو است و از این جهت برتری زیادی نسبت به او دارد. هم‌چنین ابن‌بطوطه در سفرنامه‌اش به بسیاری از جزئیات زندگی مردم در شهرهای مختلف پرداخته، بسیاری وقایعی را که اتفاق می‌افتاده، مثل درگیری و جنگ بین شهرها و قبایل مختلف، شرح داده و توصیفات گویا و کاملی از برخی بناها دارد که امروزه تخریب شده یا به کلی ویران شده اند.

مسیر سفر ابن بطوطه

هنگامی که ابن‌بطوطه به ایران سفر می‌کند، اواخر دوران حکومت ایلخانان مغول و دوره‌ی پس از آن است. مثلاً وقتی او برای بار دوم و هنگام بازگشت به شیراز می‌رود، درگیری‌های بین اتابکان شیراز و حاکمان شهرهای دیگر به طور کامل روایت می‌کند که کمک زیادی به فهم تاریخ آن دوره می‌کند. البته آن طور که از سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه مشخص است، او علاقه‌ی زیادی نیز به «زنان» داشته در تقریباً در هر شهر و بلادی به تفصیل درمورد زنان آن جا، نحوه لباس پوشیدن و آرایش و رفتار آنان سخن می‌گوید.

البته محققان در سال‌های اخیر با بررسی و مطالعه‌ی دقیق سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه و تطبیق و مقایسه‌ی آن با دیگر منابع معاصر، به مواردی از اشتباهات او اشاره کرده‌اند که اکثراُ عمدی نبوده و بعضی‌ها نیز ناشی از اشتباه نویسنده‌ی کتاب یعنی ابن جزی بوده است.

با همه‌ی این‌ها، سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه یکی از جذاب‌ترین و جالب‌ترین کتاب‌ها و منابع در عصر خود و حتی امروزه بوده و برای اطلاع پیدا کردن از شرایط سرزمین‌هایی که سفر کرده در قرن هشتم هجری قمری، از بهترین منابع است.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *