چگونه مطلبی را خوب گوش دهیم

حرف زدن و گوشدادن دو نعمت بزرگ الهی هستند که سهم عمده ای در ایجاد و تداوم ارتباطهای انسانی دارند. در این میان گوشدادن در روابط میان فردی، اهمیت ویژهای دارد. بر پایه پاره ای بررسیها، به طور متوسط ۴۵ درصد از زمان ارتباط صرف شنیدن میشود. هنر خوب گوشدادن از مهارتهای مهم ارتباطی است که در ارتباط میان والدین و فرزندان، شاگردان و معلمان، شنوندگان برنامههای رادیو تلویزیونی و مجریان و نیز شنوندگان نشسته در جلسات مذهبی و مساجد و در مسئله یادگیری در مدرسه حرف اول را میزند. اینکه چه بشنویم و چگونه بشنویم مثل هر کار دیگری دارای آداب به خصوصی است که رعایت آنها به تقویت و بقای یک رابطه سالم و سودمند کمک میکند. در مقابل بی توجهی به آنها میتواند روابط انسانی را متزلزل و حتی شکننده کند؛ زیرا گفتن و شنیدن دو خط ارتباطی با مردم است پس برای داشتن رابطهای سالم و سودمند نیازمند آنیم که شیوه صحیح حرفزدن و گوشدادن را بیاموزیم. این کار به ما در مدرسه، خانواده و ارتباطات دیگر بسیار کمک خواهد کرد. گوشدادن چنان که مینماید کار سادهای نیست و مستلزم آن است که شنونده سخن گوینده را با دقت گوشدهد و منظور او را، که گاه ورای کلمات است، کشف کند؛ برای مثال، اگر پدری به فرزندش بگوید: «پسره بد!» این سخن به ظاهر توبیخ آمیز است، ولی ممکن است لحن گفتار چنان باشد که از آن محبتی احساس شود. میبینید که گوشدادن نیازمند رعایت پارهای ضوابط و آداب و توجهکردن به برخی ریزهکاریهاست. میدانید که شنیدن با گوشدادن تفاوت دارد. شنیدن در یک تعریف ساده، دریافت فیزیکی امواج صدا از طریق گوشهاست و یک عمل غیر ارادی است؛ یعنی در طول روز صداهای مختلفی بیاختیار وارد گوشمان میشوند. نشستهایم و داریم مطالعه میکنیم، اما بوق اتومبیلها، صدای پرندهها و خیلی صداهای دیگر را نیز میشنویم، ولی گوشدادن فعالیتی ارادی است که آن را انتخاب میکنیم. فعالیتی روان شناختی و پیچیده که با آن راهنمایی گرفتن، آموزش، فهمیدن احساسات دیگران، حمایت عاطفی آنها و نیز کسب بسیاری از اطلاعات میسر میشود. چه بشنویم؟این سؤال خود نشان میدهد که ما نمیتوانیم و نباید به هر چیزی گوش بدهیم. گوشدادن نیز مانند دیگر حواس دارای چهارچوب و نیازمند تربیت است. همانگونه که نمیتوان هر چیزی را نگاه کرد؛ یعنی نگاهکردن همراه با محدودیت است، گوشدادن نیز محدودیتهای خاصی دارد. به فرض گوشدادن به غیبت دیگری مگر مجاز است ؟ یامگر هر ترانه و آهنگی را با هر مضمونی میتوان شنید؟

به قول مولوی:

آدمی فربه شود از راه گوش      جانور فربه شود از حلق و نوش

 مواردی که هنگام گوش دادن باید رعایت کرد

درست و دقیق به حرفها گوش بدهیم

 ۱-درست و دقیق به حرفها گوش بدهیم

متأسفانه بسیاری از ما به حرف طرف مقابل درست گوش نمیدهیم؛ برای مثال به ظاهر به سخن کسی گوش سپرده ایم، ولی غرق در رؤیاهای خویش در عالمی دیگر سیر میکنیم. یا به جای گوشدادن همهحواسمان به این است که جملهای فراهم آوریم تا هنگامی که زمینه مساعد شد حرف خودمان را بزنیم. معلوم است که در این گونه موارد درست متوجه حرفها نشویم و همین گاه باعث میشود سوءتفاهم هایی پیش آید. پس نباید تا وقتی سخن کسی را درست و کامل گوش نداده ایم، آن را بد تعبیر کنیم. بسیاری از سوء تعبیرها ناشی از رعایت نکردن همین نکته به ظاهر ساده است. حتی در صورت ابهام در سخن کسی، معنی ندارد درک بدی داشته باشیم بلکه میتوانیم از گوینده بخواهیم دوباره منظور خودش را حتی در صورت نیاز به شکل دیگری توضیح بدهد شاید این بار متوجه منظور او بشویم یا نه، بکوشیم در نهایت نوعی توجیه برای حرفهای او پیدا کنیم البته نمیگوییم همه جا باید خوشبین بود. گوشدادن با نظر انتقادی نیز در بعضی موارد ضرورت دارد به خصوص که ما در دنیایی آکنده از تبلیغات گمراه کننده زندگی میکنیم. به یاد داشته باشیم کسی که به آسانی باور میکند به آسانی هم فریب میخورد.

۲-فعال و مثبت گوش بدهیم

به فرض هنگامی که به سخنرانی گوش میدهیم اگر هدفمان این باشد که چیزی یاد بگیریم میتوانیم آگاهیهای خوبی کسب کنیم. این نوع گوشدادن، مثبت و فعال است. شما گوش میدهید تا آگاه شوید، اما اگر گوش کردن برای چیزی غیر از یادگیری باشد . مثال برای ایرادگرفتن ـ اطلاعات مفید میتواند به راحتی از دید شما پنهان شود. پس همه جا نباید مانند کارآگاهان به حرفها گوش داد. آنها با تردید به همه چیز نگاه می کنند؛ چون طوری تعلیم دیدهاند که بتوانند در سخنان طرف مقابل سر نخها را پیدا کنند. آنها به جای آنکه به ظاهر کلمات دقت کنند به دنبال واقعیاتی میگردند که به گمان آنها پشت اظهارات آشکار پنهان است. اگر چه مظنون بودن برای یک کارآگاه ضروری است، اما برای ما چطور؟ مگر ما در پی کشف جنایتی هستیم. ما در کلاس در حال آموختن هستیم و … کارآگاهی رفتارکردن مانع ارتباط ما با کسانی میشود که به آنها اعتماد داریم و میخواهیم از آنها بیاموزیم.

۳-با کلام، نگاه و حرکات مناسب نشان دهیم که سرا پا گوشیم

نگاه کردن به گوینده و دیگر واکنشهای مناسب احساس رضایت و علاقمه مندی ما را به ادامه گفت وگو نشان میدهد. اگر در حال گفت وگو هستید با روشهای زیر میتوانید نشان دهید که صحبتهای طرف مقابل را دنبال میکنید: تکاندادن سر به عالمت موافقت )البته در جاهایی که مورد توافق شما نیز هست( یا بیان کلمهای نظیر بله، آهان، متوجهام… . با تکرار کلماتی از گفته های طرف مقابل و … با این کارها گفتو گوی شما پیش میرود در غیر این صورت طرف مقابل گمان میکند که به صحبتهای او علاقه ندارید. در سخنرانیها نیز با نگاه کردن و نشان دادن توجه خود میتوان سخنران را به ادامه سخن تشویق کرد. بهترین سخنرانان نیز در صورتی که با مخاطب بیتوجه روبه رو شوند اغلب نطقشان به اصطلاح کور میشود. فراموش نکنید که شنونده همیشه یک طرف ارتباط است.

۴-به زبان بدن و آهنگ و تن صدای گوینده نیز توجه کنیم

با این کار میتوانید نکات اصلی صحبت گوینده را درک کنید. لحن کالم، لرزش چانه، لبخند شادی و … همگی اطالعات بسیار مهمی را القا میکنند. احساسات و عواطف مانند پیک و قاصد عمل میکنند و چاشنی حقایقند. البته بعضی از گویندگان احساسات خود را بروز نمیدهند. آنها مانند زمینه عکسها ممکن است در نگاه اول چندان در نظر نیایند.

بی دلیل سخن دیگران را قطع نکنیم

۵-بی دلیل سخن دیگران را قطع نکنیم

به طرف مقابل فرصت دهیم که حرفش را کامل بزند. هر چند گاهی نسبت به سخنان گوینده باید تحمل و صبوری نشان داد. به هر حال بریدن حرف دیگران شیوه ای ناپسند و دلیل کم ظرفیتی و نیز بیادبی است. به قول سعدی :

سخن را سر است

ای خردمند و بن

میاور سخن در میان سخن خداوند تدبیر و فرهنگ و هوش

نگوید سخن تا نبیند خموش (گلستان، باب چهارم، حکایت هفتم)

به هنگام گوشدادن باید توجه کنیم اگر بحث از موضوع اصلی منحرف شد آنرا دوباره به مسیر اصلی برگردانیم. این نه تنها بیادبی نیست بلکه نشانه آن است که به سخنان گوینده کمال توجه را داشته ایم.

۶-وقتی در حال گوش دادن هستیم به کار دیگری نپردازیم 

اگر هنگام تدریس معلم با وسیلهای بازی کنید یا به جای نگاه کردن به معلم مشغول نوشتن باشید معلم ممکن است تصور کند شما حال گوش‌کردن ندارید. حال اگر نوشتن شما، یادداشت برداری از سخنان او باشد باید به وی جوری بفهمانید که از صحبتهای وی یادداشت بر میدارید. شاید برخی از شما فکر کنید با چشمهای بسته بهتر به حرفهای معلم و استاد گوش میدهید و میفهمید، اما آیا معلم شما نیز اینگونه فکر می‌کند؟ همه جا گوش دادن فقط یک فعالیت عقلانی نیست یک فعالیت بصری نیز هست. اگر میخواهید دانش آموزی خوش برخورد و مؤدب به نظر آیید باید نشان دهید که به صحبتهای معلم، دقیق گوش میدهید. با حوصله گوش دهید: هنگام گوش‌کردن اگر حدس میزنیم نکته ای خاص را لحظاتی بعد خود گوینده ممکن است بیان کند یا شرح دهد بهتر است از پرسیدن آن خودداری کنیم. میشود منتظر ماند و در صورت نیاز و در نهایت آنرا پرسید.

در موقع تکراری بودن مطالب، باز هم با علاقه گوش‌کنیم

۷-در موقع تکراری بودن مطالب، باز هم با علاقه گوش‌کنیم

اگر گوینده داستان یا مطلبی را بازگو می‌کند که آنرا قبال شنیده اید، بهتر است باز با علاقه به آن گوش بدهیدگویی برای اولین بار آن را میشنوید. این کار کمی مشکل به نظر میرسد، ولی ما باید تربیت شویم. درست نیست با بیاعتنایی یا به هر شکل دیگر حتما به گوینده بفهمانیم مطلبی را که وی با هیجان بیان می‌کند برایمان تکراری است.

۸-از کنجکاوی در سخن خصوصی افراد بپرهیزیم.

اگر کسانی با هم صحبت می‌کنند و حدس میزنیم که مایل نیستند کس دیگری سخن آنها را بشنود، نباید فضولی کنیم، گوشهای استتار کرد یا به اصطلاح فال گوش ایستاد و حرفهایشان را شنید. بعضی ها در چنین مواقعی دو گوش دیگر نیز قرض می‌کنند و سیر تا پیاز ماجرا را میشنوند. میتوان به جای این کارهای غیراخلاقی از آنها فاصله گرفت تا راحت باشند یا دست کم بی توجه به حرفهای آنها به کار خود مشغول بود. در این مورد فرقی نمی‌کند که سخن گفتن آنها حضوری باشد یا تلفنی یا به هر شکل دیگر.

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *