زبان‌های کمتر شناخته‌شده در ایران

ایران کشوری‌ست که در هر گوشه‌ی آن اقوام گوناگونی زندگی می‌کنند؛ از کُرد و لُر گرفته تا گیلک و بلوچ. هر کدام از این اقوام با زبان یا گویش خاصی سخن می‌گویند که بیشترِ آن‌ها را شنیده‌ایم و شاید خودمان نیز به همان زبان حرف بزنیم. اما در این میان اقوام و زبان‌هایی در ایران وجود دارند که کمتر کسی در موردشان چیزی شنیده است. در این مقاله به معرفی ۲تا از آن‌ها می‌پردازیم:

زبان براهویی

زبان براهویی

این زبان، زبان قوم «براهویی» است که امروزه در بخش‌هایی از استان سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی زندگی می‌کنند. واژه‌ی «براهو» احتمالاُ از اسم «ابراهیم» که یکی از بزرگان این طایفه بوده، گرفته شده است. البته گروهی از دانشمندان معتقدند «براهویی» به معنای «بالا کوهی» است. گروه دیگری از دانشمندان نیز براهوییان را گروهی از کُردها می‌دانند اما ما می‌دانیم که محل سکونت اقوام کرد در غرب ایران است و در طول تاریخ به اتفاقی اشاره نشده که گروهی از آن‌ها به سمت جنوب غرب فلات ایران کوچ نمایند. از طرفی نیز گروه بزرگی از براهوییان در استان بلوچستان در کشور پاکستان و عده‌ای نیز در افغانستان زندگی می‌کنند. هم‌چنین زبان‌شناسان، با وجود شباهت‌های زیادی که زبان براهویی به زبان‌های هند و اروپایی مثل فارسی و کردی و بلوچی دارد، زبان «دراویدی Dravidian» را که هند و اروپایی نیست، ریشه زبان براهویی می‌دانند. دراویدیان اقوام بومی هندوستان بودند که پیش از مهاجرت آریایی‌ها در جنوب هند زندگی می‌کردند و امروزه نیز حدود ۲۱۵میلیون نفر در جهان (ساکن در کشورهای هند، سریلانکا، بنگلادش، نپال، پاکستان، افغانستان و ایران) به یکی از زیرشاخه‌های زبان دراویدی سخن می‌گویند. زبان دراویدی حدود ۷۳ زیرشاخه دارد که براهویی یکی از آن‌هاست! شمار براهوییان در ایران حدود ۳۰هزار نفر است. دین اقوام براهویی اسلام و مذهب‌شان عمدتا «سنّی حَنَفی» است. بخشی از براهوییان ایران به صورت کوچ‌نشینی زندگی می‌کنند و عده‌ای ساکن روستاها و شهرها هستند اما متأسفانه تعداد زیادی از آن‌ها امروزه زبان کهن خود را به دست فراموشی سپرده‌اند و از آن استفاده نمی‌کنند به همین دلیل زبان براهویی در فهرست «زبان‌های در خطر ایران» قرار گرفته است.

زبان گرجی

زبان گرجی

دومین زبان کمتر شناخته‌شده که عده‌ای از مردم ساکن ایران به آن تکلم می‌کنند «زبان گرجی» است. زبان گرجی، زبان رسمی کشور گرجستان واقع در ناحیه قفقاز است و یکی از زیرشاخه‌های «زبان‌های قفقازی» است. اما گرجستان کجا و ایران کجا؟

برا فهمیدن این موضوع باید به تاریخ ایران رجوع کنیم. زمانی که شاه اسماعیل صفوی برای نخستین بار به گرجستان حمله کرد؛ تعداد زیادی از گرجی‌ها را کشت و بسیاری از آن‌ها را به اسارت گرفته و به ایران آورد. پس از او، شاه طهماسب صفوی حداقل ۳۰هزار نفر از اُسرای گرجی را به ایران وارد کرد و احتمالاً در اطراف قزوین (پایتخت آن‌موقع) سکونت داد. و این روند در دوره‌های بعدی تاریخ ایران به‌ویژه در دوران حکومت شاه عباس صفوی، نادرشاه افشار و آغامحمدخان قاجار ادامه داشت. تا جایی‌که منابع تاریخی تعداد کل اُسرای گرجی که به ایران کوچانده شدند حدود ۳۰۰هزارنفر اعلام می‌کنند! این افراد به تدریج در نواحی مختلف ایران از جمله خراسان، قزوین، اصفهان، فارس، گیلان، مازندران و تهران ساکن شدند و جزیی از مردم ایران شدند. گرجی‌های در طول تاریخ ۴۰۰ساله زندگی در ایران، نقش‌های بسیار مهمی در اتفاقات مهم تاریخ ایفا کردند؛ به عنوان مثال بسیاری از شاهان صفوی همسران گرجی داشتند، شاه عباس از گرجی‌های برای سپاه ویژه‌ی خود نیرو می‌گرفت و همینطور می‌توان نقش پررنگ گرجی‌ها در جریان انقلاب مشروطه نام برد.

در زمان شاه عباس، به علت بکارگیری گرجی در دربار، بسیاری از آن‌ها از دیگر نواحی ساکن اصفهان شدند و پس از تأسیس شهر نجف آباد به آن شهر نقل مکان کردند اما پس از مدتی بخاطر اختلافات با دیگر ساکنان، در منطقه «فریدن» ساکن شدند و به تدریج شهرها و روستای مختلفی در آن منطقه پایه‌گذاری کردند. این گروه پس از مدتی بخاطر فشار از جانب شاه عباس و یا با تمایل شخصی مسلمان شدند اما عده‌ای از آن‌ها تا سالها بعد به همان دین و مذهب خود یعنی مسیحی ارتُدُکس باقی ماندند. امروزه گرجی‌های ساکن فریدن تنها گروه از گرجی‌های ایران هستند که زبان، خط و سنت‌های خود را حفظ کرده‌اند و سینه به سینه به نسل‌های بعد از خودشان انتقال می‌دهند.

کلمات کلیدی : ,زبان‌های در خطر ایران, زبان براهویی, قوم براهویی, قوم دراویدی, زبان دراویدی, سیستان و بلوچستان, زبان گرجی, گرجستان, صفویه, فریدن, گرجی‌های اصفهان,

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *